Jak trauma i silne emocje wpływają na interpretowanie rzeczywistości?

Nasze reakcje emocjonalne nie powstają w próżni. W dużej mierze są związane z tym, czego nauczył się nasz układ nerwowy w dzieciństwie i wcześniejszych relacjach.

Kiedy człowiek doświadcza chronicznego stresu, napięcia, odrzucenia lub braku bezpieczeństwa, organizm rozwija strategie przetrwania. Psychologia opisuje je często jako reakcje „4F”:

• walka (fight),
• ucieczka (flight),
• zastygnięcie (freeze),
• podporządkowanie/obłaskawianie (fawn).

Każda z tych reakcji kiedyś mogła pomagać przetrwać trudne doświadczenia. Problem pojawia się wtedy, gdy mechanizmy obronne zaczynają automatycznie uruchamiać się także w dorosłym życiu — szczególnie w sytuacjach konfliktu, odrzucenia lub emocjonalnego zagrożenia.

Osoba funkcjonująca głównie w mechanizmie „walki” może reagować:

• nadmierną czujnością,
• potrzebą kontroli,
• interpretowaniem zachowań innych ludzi jako ataku,
• dominacją,
• impulsywnością,
• silną potrzebą udowadniania swojej racji.

Ktoś, u kogo dominuje „ucieczka”, może:

• unikać konfrontacji,
• uciekać w pracę lub działanie,
• doświadczać chronicznego napięcia,
• reagować pośpiechem,
• mieć trudność z zatrzymaniem się i odpoczynkiem.

Mechanizm „zastygnięcia” często wiąże się z:

• wycofaniem,
• izolacją,
• odcięciem od emocji lub ciała,
• poczuciem bezradności,
• trudnością w podejmowaniu działania.

Z kolei „obłaskawianie” może prowadzić do:

• nadmiernego dostosowywania się,
• tłumienia własnych potrzeb,
• trudności w stawianiu granic,
• życia w napięciu wokół oczekiwań innych ludzi,
• utraty kontaktu ze sobą.

Silne emocje — szczególnie lęk, złość, wstyd czy poczucie odrzucenia — wpływają nie tylko na nasze reakcje, ale także na sposób interpretowania rzeczywistości. W stanie emocjonalnego zagrożenia człowiek częściej przypisuje innym złe intencje, widzi świat w sposób bardziej spolaryzowany i szuka potwierdzenia swoich obaw.

Trauma często nie zmienia samej rzeczywistości — zmienia natomiast sposób jej odczytywania.

To ważne, by pamiętać, że mechanizmy obronne nie są „złe”. Najczęściej są próbą ochrony przed bólem, który kiedyś był zbyt trudny do udźwignięcia. Problem zaczyna się wtedy, gdy dawne strategie przestają służyć budowaniu relacji, a zaczynają utrudniać kontakt z innymi ludźmi i samym sobą.

Świadomość własnych reakcji obronnych nie służy ocenianiu siebie. Może natomiast stać się początkiem większego rozumienia swoich emocji, relacji i sposobu przeżywania świata.